İletişim - Aleyna Paköz

İçeriğe atla

Ana Sayfa
Hakkımda
Çalışma Alanlarım
Çeviriler
Yazılar
Türkçe
- Français

İletişim

Ana Sayfa
Hakkımda
Çalışma Alanlarım
Çeviriler
Yazılar
Türkçe
- Français

İletişim

İletişim

Adres

Paris, Fransa

İleti Gönderin

Isim *

Soyisim *

E-Posta Adresiniz *

Konu *

Mesajınız *

Δ

Citation - Aleyna Pakoz

Tamamen unutulmuş gibi görünen şeyler bile bir şekilde ve bir yerlerde mevcuttur.

Sıgmund Freud, 1937

Instagram

@psy.aleynapakoz

“Bir çocuk oynarken aslında nerededir?” Winnicott’

“Bir çocuk oynarken aslında nerededir?”
Winnicott’un bu sorusu, özellikle çocuklarla çalışırken sıkça karşımıza çıkan ve üzerinde düşünmeyi gerektiren bir sorudur.

Biz genellikle oyuna, çocuğun bize bir şeyleri “anlattığı” sembolik bir araç olarak bakarız. Çocuk oynar ve biz de sanki o gizli fanteziyi ya da şifreyi çözecekmişiz gibi hemen yorumun peşine düşeriz. Oysa klinik pratikte asıl mesele, oyunun içeriğini deşifre etmekten ziyade, bizzat o oynama eyleminin orada mümkün olup olmadığıdır.

Peki oyun nerede ortaya çıkar?
Oyun ne yalnızca iç dünyaya ne de tamamen dış gerçekliğe aittir. İkisinin arasında, sınırları kesin olarak belirlenemeyen bir “ara alanda” gerçekleşir. Winnicott buna “potansiyel alan” der. Ve belki de terapi, ne kadar karmaşık görünürse görünsün, özünde böyle bir “oyun alanı”dır.

Klinikte bu alanın ne kadar kırılgan olduğu sıklıkla görülür. Oyun kurulamaz; çocuk ya eyleme vurarak çerçeveyi zorlar ya da ilişkiden çekilerek sahneyi terk eder. Ve o anda fark edilir ki asıl soru “ne söylüyor?” değil, “oyun nerede?”dir.

Burada belki de en zor ama en önemli şey şudur: anlamaya yönelik aceleyi askıya alabilmek. Yorumu erteleyebilmek. Çünkü karşımızdakinin getirdiği dağınıklığa hızla bir düzen verme eğilimi, aktarımda kurulabilecek o temel güven duygusunu zedeleyebilir.
Kırılgan bir özne için mesele, sürekli yorumlanmak ya da teşhis edilmek değildir. Mesele, bir başkasının mevcudiyetinde, gerilemeye izin veren bir ilişkide, var olabilmektir.

Nitekim analiz yalnızca bilinçdışı anlamları ortaya çıkaran bir kazı çalışması değildir. Asıl mesele, öznenin dünyayı güvenle deneyimleyebileceği o “potansiyel alanın” kurulabilmesidir. Çünkü iyileşme, anlamın bulunmasından çok, oyunun mümkün hâle gelmesiyle ilişkilidir.

Tedavi edici güç, çıkarılan zekice anlamlardan değil; o güvenli alanda sürecin — müdahale edilmeden — gerçekleşiyor olmasından gelir.

#winnicott #oyunterapisi #potansiyelalan #psikanaliz #çocukpsikanalizi

Bir yerden bir yere “göç’mek”, sadece bedenlerin y

Bir yerden bir yere “göç’mek”, sadece bedenlerin yer değiştirmesi midir?

Bugün dünyada çeyrek milyardan fazla insan “göçmen” olarak tanımlanıyor. Ama sınırların ve istatistiklerin ötesinde, göç bize insan hakkında neyi gösterir? Acaba göç, insanın en başından beri yaşadığı o köklü kopuşu görünür hale getiriyor olabilir mi?

Çünkü insan, en başından itibaren bir kopuşla var olur. Konuşmayı öğrenip kelimelerin dünyasına adım attığımızda, o ilk kelimesiz ve dolaysız bağdan sonsuza dek uzaklaşırız. Kurduğumuz medeniyet ve kültür de tam olarak bu mesafede, o ilk “ev”den uzaklaştığımız yerde inşa edilir.

Bu yüzden göç sadece dışarıda yaşanan bir deneyim değildir. İçimizde de yerinden edilmiş, nereye ait olduğunu tam bilemeyen parçalar vardır. Lacan’ın dürtülerden “yerinden edilmiş bir kalabalık” gibi söz etmesi boşuna değildir. İnsan kendi toprağından uzaklaştığında, aslında zaten içinde var olan bu yerinden edilmişlikle karşılaşır.

Peki o zaman, neden yabancıya bu kadar zor tahammül ederiz?

Çoğu zaman mesele onun farklı olması değildir, onun farklı şekilde haz alıyor olmasıdır. Psikanalizin gösterdiği gibi, bizi rahatsız eden ötekinin varlığı değil, onun keyif alma biçiminin bize kendi eksikliğimizi hatırlatmasıdır. Bu yüzden toplumlar göçmeni ancak “bizim gibi” olduğunda kabul etmeye eğilimlidir. Buna da uyum değil, asimilasyon denir.

Öte yandan, göçmen için “eve dönmek” de kolay değildir. Çünkü dönülen yer artık aynı yer değildir; daha önemlisi, dönen kişi de aynı kişi değildir. Bu noktada yeni öğrenilen dil yalnızca bir iletişim aracı olmaktan çıkar, bir sığınağa dönüşür. Julia Kristeva’nın da işaret ettiği gibi, insan bazen o yeni dilin içinde kendine yeni bir psişik gerçeklik, adeta yeni bir “ben” kurar.

#göç #göçmen #sürgün #psikanaliz #juliekristeva

Manchester by the Sea, zamanın travma karşısındaki

Manchester by the Sea, zamanın travma karşısındaki acizliğini izleyiciye tüm acı gerçeğiyle geçiren, oldukça sarsıcı bir yas filmi. Film aslında bize zamanın hiçbir şeyi iyileştirmediğini hatırlatmak ister gibidir. Çünkü travma, zamanın içinde eriyip kaybolmaz, iki huzurlu anın arasına açılmış devasa bir uçurumdur.

Film, bize travmanın sadece bir kayıp değil, öznenin kendi kendine kestiği bir “çifte ceza” olduğunu gösterir. Başkarakter Lee Chandler, dikkatsizliği sonucu ailesini yitirdiği o korkunç geceden sonra aklını kaçırmaz ya da bir suçluya dönüşmez. O, “sönmüş bir yıldız” haline gelir. Bedeni oradadır, nefes alır, tamirci olarak çalışır, ama ruhsal olarak yoktur. Ve olmak da istemez.
Peki insan neden iyileşmeyi bu kadar şiddetle reddeder?

Bu sahnede eski eşi gözyaşları içinde onu affetmek ister. Ama Lee bu sevgi eylemini kabul edemez, kaçar. Çünkü başkasının onu affetmesini kabul etmek; kendisinin asla affedemeyeceği bir şeyin gücünü “Öteki”nin insafına bırakmak demektir. Lee, suçluluğu üzerinden tanımlanmayı reddeder. Hukuk ona ceza vermemiştir; adaletin gözünde yaşanan şey bir suç değil, trajik bir hatadır. Yargılanmamış olmanın verdiği o korkunç boşlukta Lee’nin önünde tek bir seçenek kalır: Bir yarılmayı kabul etmek.

Hem toplumun içinde sıradan bir vatandaş olarak var olmak, hem de bir zamanlar aşina olduğu her şeyden kendi kendini sürgün etmek. Lee, bir sabıkalı ya da deli olmadan da insanın kendi hayatında bir “atık” olarak yaşayabileceğini kanıtlar. Barlardaki o ani öfke patlamaları (acting-out), suçlu sıfatını reddeden ama çaresizliğe de teslim olmayan yarılmış bir ruhun çırpınışlarıdır. Çünkü Lee, affedilmeyi reddederek kendi cezasının gardiyanı olmuş bir öznedir.

Peki sizce insanın bir başkası tarafından affedilmesi mi daha zordur, yoksa kendi kendini affetmesi mi?

#manchesterbythesea #sinemavepsikanaliz #travma #yas #psikanaliz

Handikap ya da ağır bir hastalık söz konusu olduğu

Handikap ya da ağır bir hastalık söz konusu olduğunda travma çoğu zaman biyolojik olandan ibaret değildir. Asıl kırılma, çoğu kez söylenen sözle, yani tanının ilan edildiği anla başlar. Bir cümle kurulur ve o anda düşünce durur. Birçok hasta ya da ebeveyn bu anı “başına darbe almak” gibi tarif eder; söz kesilir, zaman askıya alınır. Beden oradadır ama özne geri çekilmiş gibidir.

Bu durum yalnızca şaşkınlıkla açıklanamaz; kimi zaman ruhsal aygıtın kendini korumak için başvurduğu bir geri çekilme düzeni olarak düşünülmelidir. Ferenczi’nin işaret ettiği gibi, karışıklık ve çözülme her zaman bir çöküş değildir; bazen dayanılmaz olanı algılamamak için devreye giren bir ruhsal korunma hareketidir.

Freud’un vurguladığı üzere travmatik olan çoğu zaman tehlikenin kendisi değil, öznenin kendi çaresizliğiyle karşı karşıya kalmasıdır. Bu nedenle travmanın merkezinde sıklıkla bir passivasyon, yani seçilmemiş bir edilgenliğe zorlanma ve öznenin kendini bir anda denetimsiz bir konumda bulması yer alır.

Tam da bu noktada suçluluk devreye girer. Albert Ciccone’un belirttiği gibi, özne kimi zaman maruz kaldığı travmanın failiymiş gibi kendini konumlandıran fantazmatik senaryolar kurar. Bu senaryolar acıyı ortadan kaldırmaz; ancak özneyi mutlak edilgenlikten kısmen uzaklaştırarak, hiçbir şey yapamayan kurban konumundan çıkıp kendi öyküsünde bir yer kurmasına imkân verir.

Handikap söz konusu olduğunda bu süreç çoğu zaman aileye de yayılır. Yabancı olanı tanıdık kılmak için geçmişe, soya ve unutulmuş aile öykülerine başvurulur; çocuk bazen bir atanın mirasçısı gibi düşünülür.

Klinisyenin görevi bu anlatıları yıkmak ya da doğrulamak değil, onların çalışılabileceği bir alan açmaktır. Ciccone’un işaret ettiği gibi, özne kendi tarihinin hangi kısmından sorumlu olmadığını ayırt edebildiğinde gerçek bir masumiyet konumuna yaklaşabilir. Bu, savunmacı bir aklanma değil; ruhsal olarak işlenmiş bir ayrımdır.

📚 Albert Ciccone, La transmission psychique à l’épreuve du handicap

#psikanaliz #travma #handikap #suçluluk #hastalık

Bir zihin, sığınacağı bir çatı olmadan düş kurabil

Bir zihin, sığınacağı bir çatı olmadan düş kurabilir mi?

Alberto Eiguer, Evin Bilinçdışı’nda evin yalnızca tuğla ve duvardan ibaret olmadığını hatırlatır. Ona göre ev, insanın kendi içine çekilebilmesinin —yani düş kurabilmesinin— temel koşuludur.

Bu nedenle evsizliğin ya da aidiyetsizliğin yarattığı asıl yıkım fiziksel bir üşüme değil, zihinsel bir kilitlenmedir. Eiguer’in ifadesiyle bu, düşlemlemenin ve düşünmenin olanaksızlığıdır. Çünkü düş kurmak güvenli bir geri çekilmeyi gerektirir. Bir kabuğu olmayan, sürekli tetikte duran ve tehlike bekleyen bir zihin rüya göremez, yalnızca hayatta kalmaya çalışır.

Psikanalitik açıdan ev, ruhsal bir “ikinci deri” gibidir.
Paul Schilder’in beden imgesi kavramını izlediğimizde, yaşadığımız mekânı kendi bedenimizin bir uzantısı olarak kurguladığımızı görürüz. Evin cephesi duruşumuza, pencereleri dışarı açılan gözlerimize karşılık gelir.

Eiguer’in “iç habitat” adını verdiği şey tam da budur:
beden imgesiyle aile tarihinin iç içe geçtiği ruhsal bir yerleşim.

Bu yüzden ev, anıların dondurulduğu durağan bir mekân değildir. Geçmiş burada nefes almaya devam eder, rüyalarda biçim değiştirir. Ve biz nereye gidersek gidelim, doğduğumuz o “ilk ev” içimizde yaşamayı sürdürür.

📚 Alberto Eiguer, Evin Bilinçdışı (L’inconscient de la maison)

#psikanaliz #albertoeiguer #evinbilinçdışı #mekanpoetikası #bachelard

Freud, Uygarlığın Huzursuzluğu’nda güzelliğe belir

Freud, Uygarlığın Huzursuzluğu’nda güzelliğe belirgin bir mesafeyle yaklaşır, ona açık bir yarar ya da zorunluluk atfetmez. Nitekim kendi ifadesiyle, “Güzellik, acı çekme tehditlerine karşı çok az koruma sunar.” Yine de uygarlığın onsuz yapamayacağını kabul eder.

Lacan bu hattı daha da ileri götürür ve güzelliğin işlevini, temel bir dehşete erişimi engelleyen nihai bir bariyer olarak düşünmemizi sağlar. Böylece güzel, yalnızca haz veren bir nitelik olmaktan çıkar, özneyi hakikatin yakıcı boyutuyla karşılaşmaktan koruyan bir perdeye dönüşür.
Peki bu bariyer bizi neyden korur?

Güzellik çoğu zaman yatıştırıcı bir ayna gibi çalışır: Eksikliğin görünmez kılındığı, bütünlük yanılsamasının sürdürüldüğü hipnotik bir alan kurar. Ne var ki bu büyü, sahneye ait olmayan bir unsurun -bir çatlağın- belirmesiyle bozulur, hipnoz dağılır ve özne kaygıyla baş başa kalır.

Bu mantığın izini klinikte de sürmek mümkündür. Öznenin yıkıcı ya da katlanılması güç bir dürtüye yaklaştığı anda, sözün estetik bir şeye, bir şiire, idealleştirilmiş bir anıya ya da zarif bir göndermeye kayması tesadüf değildir. Çünkü o dehşet, ancak güzelliğin perdesiyle örtülebilir.

Güzellik burada bir tampon, bir emniyet sübabı gibi işler; öznenin kendi arzusunun yakıcılığına ne ölçüde yaklaştığını gösteren sessiz bir işaret olur. Zira insan, kendi hakikatine çıplak gözle bakamaz; ona ancak estetik bir mesafeden, bir perdenin ardından bakmaya tahammül edebilir.

📚 Gil Caroz, “Problèmes de la beauté”, Uforca 2025 sunumundan esinle.

#psikanaliz #Freud #Lacan #güzellik #estetik

Ana Sayfa
Hakkımda
Çalışma Alanlarım
Çeviriler
Yazılar
İletişim
Français

© 2026 Aleyna Paköz

Gizlilik Politikası
Yasal Uyarı